Çaydanlık

İlk olarak İ.Ö. 2737 yılında Çin’de kullanılan çay, birçok özelliği bakımından günümüze kadar ulaşmış ve her millet tarafından özel bir kültür hâline getirilmiştir. Çinliler, Japonlar, İranlılar ve Türkler, çayı özümseyerek yeni bir hars ortaya çıkaran milletlerin başında yer almaktadır. Hatta ülkemizde muhtelif inançlara konu olmuş; Anadolu’da gelin istemek için düğün çayı formatına bürünmüş, çay falı bakılmış, Nevruz’da ve Hıdrellez’de çay içme geleneği doğmuştur. Bunların yanı sıra sözlü ve yazılı edebiyatımıza da girmiş olan çay hakkında tekerlemeler bile yazılmıştır: “Gönül ne çay ister ne çayhâne, gönül sohbet ister çay da bahane”

Çay içiminin keyifli hâle gelebilmesi ve değişik lezzetlerin ortaya çıkarılması için de, eski tarihlerden bu yana farklı araç ve gereçler kullanılmıştır. Bunlar arasında en ünlüsü, hiç şüphesiz semaverlerdir. Etimolojik olarak Rusça’dan gelen semaver kelimesi, kaynatmak anlamındaki samo ile kendi kendine anlamındaki varit sözcüklerinin bileşiminden oluşmuştur. Kendi kendine kaynatan ifâdesi ile semaver olarak dilimize geçen bu araç, Orta Asya, İran, Azerbaycan gibi bölgelerde kullanılmaktadır. Türkî Cumhuriyetlerde de çay içmek için kullanılan ayrılmaz bir parça hâline gelen semaverler, on sekizinci yüzyılda ortaya çıkarak tüm dünyaya yayılmıştır. Zaman içerisinde muhtelif semaver türleri üretilmiş ve hem kömürle hem de elektrikli çalışan varyasyonları piyasaya sürülmüştür.

Çay için vazgeçilmez bir araç gereç de hiç şüphesiz çaydanlıktır. Çay suyunu kaynatmak için kullanılan çaydanlıklar; borcam, bakır, kromla kaplı çelik ve porselen emaye kaplı metallerden yapılmaktadır. Çaydanlık içerisindeki suyu boşaltmak için emzik denilen bölümler kullanılır. Porselen olarak üretilen çaydanlıkların sapları ise genelde ahşaptan imâl edilir. Bu tür çaydanlıklar genel itibarıyla Çin, Japonya ve Avrupa ülkelerinde kullanılmaktadır. Nâdiren de olsa Türkiye’de bu tür çaydanlıkları görebiliriz.

Türkiye’de daha çok metal çaydanlıklar kullanılır. Metal çaydanlıklar, başta Kafkas ve Orta Doğu ülkelerinde kullanılmaktadır. Eskide kalan bir tür olarak, ince metal üstüne emaye kaplı mavi çaydanlıkları zikretmemiz gerekiyor. Günümüzde ise sıklıkla teflon ya da çelik çaydanlıklar imâl edilmekte ve kullanılmaktadır. Çelikten imâl edilen çaydanlıkların düdüklü varyasyonlarının da bulunduklarını belirtmemiz gerekiyor.

Demlikler ise, çaydanlıklara benzer mahiyette olan ama görece daha küçük yapıdaki gereçlerdir. Demlikler de tıpkı çaydanlıklar gibi; borcam, bakır, kromla kaplı çelik ve porselen emaye kaplı metallerden yapılmaktadır. Demliklerdeki emzik kısmın ucunda süzgeç bulunmaktadır. Bu, çayın bardağa geçmesini engellemektedir. Demlikler genel itibarıyla çaydanlıkların üzerine konulduğundan, çaydanlığın ağzına uygun bir formda üretilmektedir.

Çay demlemek için kullanılan başkaca araç gereçler ise çay kazanlarıdır. Bu tür araçlar, genel itibarıyla yoğunluk olan ve çok fazla kişiye çay içim fırsatı verilebilecek mekânlarda kullanılır. Söz gelişimi çay bahçesi, çayhâne, çay ocağı, kahvehâne gibi yerlerde sürekli sıcak suyun hazır olması için kullanılmaktadır. Çay kazanları muhtelif madenlerden yapılmaktadır. Bunlar arasında en sık kullanılanları bakır ve çeliktir. Suyu ısıtan enerji olarak da kömür, elektrik ya da likitgaz kullanılmaktadır. Çay kazanlarının üzerinde, tıpkı semaverlerde olduğu gibi su doldurmak için kullanılan delik bulunur. Bu delik üzerine aynı zamanda demlik konularak çayın demlenmesi sağlanır. Bâzı kazanlarda birden fazla delik bulunabilir. Böylece daha çok çay demleme fırsatı elde edilir. Çay kazanlarında ısıtılan sıcak suyu bardağa doldurmak için, kazanın tabanına yakın konumdaki musluklardan yararlanılır.

Çay demlemek adına günümüzde teknolojinin yardımıyla kullanılan son araç, çay otomatlarıdır. Bu otomatlar genel itibarıyla elektrikle çalışmaktadırlar. Genellikle paslanmaz çelikten üretilen çay otomatlarının hem dem hem de sıcak su kaynatılan kısımlarında ayrı ayrı musluklar bulunmaktadır. Bu musluklar vasıtasıyla çay bardağa konulmaktadır. Çay otomatlarının haznelerine dışarıdan su doldurulabildiği gibi bâzıları doğrudan musluk suyuna bağlanmaktadır. Çay demleyebilmek için öncelikle çay otomatlarının dem haznesindeki süzgeç çıkartılarak çay konulur ve çelik haznesindeki suyu ısıtmak için gerekli düğmelere basılır. Su kaynadıktan sonra dem haznesine bir miktar su eklenerek çay demlenmeye bırakılır. Çay otomatının muslukları aracılığıyla da çay bardaklara konularak servis edilebilir.

Çay demleme araçlarının yanı sıra bu keyifli içeceğin sunumu için tüm dünya ülkelerinde ayrı bir kültür oluşmuştur. Çay tabakları, çay kaşıkları, çay tepsileri, çay topları, çay süzgeçleri, şekerlikler ve çay kutuları gibi gereçler, ayrı bir kültür olarak çayın daha şık ve keyifli hâle gelmesini sağlamayı hedeflemektedir.

Not: Bu yazı http://caydanlik.org için yazılmıştır ve izin alınmadan kopyalanması yasaktır. Sadece tıklanabilir link verilerek bir paragraf alıntı yapılabilir.


Çay hakkında söyleyeceklerim var!
Yeni Yazılar
Mgiros markalı bir başka ürünü denedim...
Zincir marketlerin hemen hepsinin kendi...
Her fırsatta farklı markaların farklı...
Bardak poşet çaylarda elma oldukça...
Tirebolu 42 çayı ile tanışmamız aslında...
Yeni Eklenen Videolar
Kahvaltıda çay içmek bizim kültürümüzde...
Çaykur'un birkaç gündür televizyonlarda...
Çaydanlığın kararması, kireç tutması vb...
Amerika'da birisi, minibüsünü bir nevi...
Çaykur'un başlattığı bir hashtag var: #...
Çaydanlığı Fokurdatanlar
Blog Kategorileri
Bardak Poşet (10) Bitki Çayları (7) Siyah Çay (6) Rezene (5) Doğadan (4) Demlik Poşet (3) Doğuş (3) Anason (3) Melisa (2) Elma (2) Lipton (2) Tarçın (2) Ihlamur (2) Isırgan (2) Kekik (2)